Voor wie is dit bedoeld?

Beheerders van grote kaartbladen

U wilt kaarten zo veel mogelijk volledig opnemen en vergelijkt daarom de afmetingen van ieder origineel met het werkelijke scanvlak. De scanrichtlijnen van Universiteit Antwerpen en de specificatie van Plustek Europe helpen het formaatvraagstuk af te bakenen.

Vrijwilligers met kwetsbare originelen

U beoordeelt eerst of papier, vouwen en beschadigingen plaatsing op glas toelaten; een passende opnamewerkwijze gaat vóór snelheid. Het Nationaal Archief beschrijft het beoordelen van de materiële conditie voorafgaand aan digitalisering.

Coördinatoren van een gedeeld scanproject

U wilt dat vrijwilligers met de beschikbare computers en vaste bestandsafspraken consequent kunnen werken en scans kunnen controleren. Het Nationaal Archief en VIISAN beschrijven aandachtspunten rond digitalisering en computerondersteuning.

Waar let u op bij het kiezen?

Begin met de breedte en hoogte van de grootste kaart, inclusief de randen die u wilt bewaren. Beoordeel daarna de staat van de originelen en de computers en werkruimte die de groep beschikbaar heeft.

Compacte A4-flatbed

Past bij: losse kaarten die binnen het maximale formaat van het gekozen A4-model passen, zoals 216 × 297 mm bij de Canon CanoScan LiDE 300.

Afweging: een groter kaartblad past niet in één volledige opname; een hogere dpi-waarde vergroot het scanvlak niet.

A3-flatbed

Past bij: kaarten die binnen het scanvlak van het exacte model passen en veilig vlak op het glas kunnen liggen. Plustek vermeldt voor de OpticSlim 1180 maximaal 297 × 431,8 mm.

Afweging: een groter scanvlak vraagt ook meer tafelruimte en is niet groot genoeg voor iedere historische kaart.

Professionele opnamewerkwijze

Past bij: originelen die niet veilig op de beschikbare glasplaat kunnen liggen, buiten het scanvlak vallen of nauwkeurige geometrie vereisen.

Afweging: dit vraagt afspraken over hantering, toegang en kwaliteitscontrole; het Nationaal Archief beschrijft een professionele boekscanner in zijn studiezaal, onder de daar geldende voorwaarden.

Zorg Waarop letten bij aankoop Voor wie speelt dit vooral?
Past de hele kaart op het scanvlak? Meet breedte en hoogte van de kaart en vergelijk beide maten met het scanvlak, niet alleen met het etiket A3. Als ik kaarten volledig in één opname wil vastleggen, vergelijk ik de hele kaart met het glasvlak. Ongeveer 31% van de consumenten stelt het passende kaartformaat als eerste aankoopzorg.
Kan het origineel veilig worden gehanteerd? Beoordeel de staat van het papier en of het zonder forceren vlak kan liggen; spreek bij twijfel eerst een werkwijze af. Als ik met kwetsbare, gevouwen of beschadigde kaarten werk, wil ik weten of plaatsing op glas verantwoord is. Ongeveer 25% van de consumenten stelt veilige hantering voorop.
Blijven details en geometrie bruikbaar? Maak een proefopname van fijne lijnen en tekst en controleer de beoogde bestandsuitvoer; let bij georeferentie op geometrische vervorming. Als kleine opschriften leesbaar moeten blijven of de kaart voor georeferentie dient, controleer ik ook de opnamegeometrie. Ongeveer 19% van de consumenten stelt kaartdetails en maatvastheid voorop.
Wat past in de werkruimte? Vergelijk de buitenmaten van het apparaat met de beschikbare plek en controleer de benodigde computerondersteuning. Als onze werkplek beperkt is, wil ik weten of het apparaat en de benodigde voorzieningen in de groepsruimte passen. Ongeveer 13% van de consumenten stelt werkruimte en beschikbare middelen voorop.
Kunnen vrijwilligers dezelfde werkwijze volgen? Controleer stuurprogramma's voor de gebruikte computers, test de gewenste uitvoer en spreek bestandsnamen en nacontrole af. Als meerdere vrijwilligers en computers aan hetzelfde project werken, wil ik dat bestanden en controles op elkaar aansluiten. Ongeveer 12% van de consumenten stelt een herhaalbare werkwijze voorop.

Veelgemaakte valkuilen

  • Alleen op ‘A3’ of een hoge dpi-waarde afgaan

    Resolutie vergroot het fysieke scanvlak niet. Controleer bij het exacte model of zowel de breedte als de hoogte van uw kaart binnen het glasvlak past; Plustek Europe vermeldt bijvoorbeeld 297 × 431,8 mm voor de OpticSlim 1180.

    Meet de grootste kaart inclusief de randen die u wilt bewaren en vergelijk beide maten met de modelspecificatie.

  • Kwetsbare of gekreukte kaarten behandelen als gewone losse vellen

    De materiële conditie kan bepalen of en hoe een origineel veilig wordt opgenomen. Het Nationaal Archief beschrijft beoordeling van de staat van archiefmateriaal voorafgaand aan digitalisering.

    Beoordeel de kaart vóór plaatsing op glas en bepaal bij twijfel eerst een geschikte opnamewerkwijze.

  • Aannemen dat een historische kaart automatisch vrij online te delen is

    De ouderdom van een kaart of het bezit van het papieren origineel bewijst niet dat publicatie van de kaart of scan vrij is. De Rijksoverheid maakt onderscheid tussen een thuiskopie voor eigen gebruik en verspreiding of openbaarmaking.

    Leg de rechten en eventuele persoonsgegevens per collectie vast voordat u scans online publiceert.

Relevante merken ter oriëntatie

Canon

De CanoScan LiDE 300 en LiDE 400 zijn A4-flatbeds voor kaarten die binnen het scanvlak passen.

  • Canon vermeldt voor de LiDE 300 een maximaal documentformaat van 216 × 297 mm en voor de LiDE 400 voeding via USB-C.
  • De A4-grens blijft bepalend, ongeacht de opgegeven resolutie. Dit zijn fabrikantenspecificaties, geen onafhankelijke beeldkwaliteitstest.

Plustek

De OpticSlim 1180 is een A3-flatbed voor losse kaarten die binnen het opgegeven scanvlak passen.

  • Plustek Europe vermeldt een scanvlak van maximaal 297 × 431,8 mm.
  • Vergelijk de kaartmaten met het scanvlak en controleer de computer en beschikbare werkruimte; de specificatie zegt niet of een kwetsbaar origineel veilig op glas kan liggen.

VIISAN

De VF3120 is een A3-flatbed voor grotere papieren bladen en een computergebonden scanwerkwijze.

  • VIISAN beschrijft ondersteuning van Apple Silicon via macOS Image Capture en biedt afzonderlijke stuurprogramma's aan.
  • Dit zijn uitspraken van de fabrikant over ondersteuning. Test de combinatie van computer, stuurprogramma en scanwerkwijze die uw groep gebruikt.

Microtek

De ScanMaker 9800XL Plus is een grafisch A3-model met functies voor een werkwijze waarin kleurbeheer wordt onderzocht.

  • De fabrikantbrochure vermeldt een reflecterend scanvlak van 304,8 × 429,26 mm en ICC-profielsoftware voor pc.
  • Controleer welke software bij het exacte model wordt geleverd en welke service beschikbaar is; deze specificaties bewijzen geen kleurnauwkeurigheid.

Epson

De Perfection V39II is een A4-flatbed; de Expression 13000XL laat een grotere, grafische modelroute zien.

  • Epson beschrijft de V39II als A4-flatbed. De Nederlandse productpagina van de Expression 13000XL vermeldt een scanvlak van 310 × 437 mm.
  • Epson markeert de Expression 13000XL op die Nederlandse productpagina als stopgezet. De opgegeven kenmerken zijn geen onafhankelijke test van kleurweergave.

Joybuy-producten

Gerelateerde producten binnenkort beschikbaar.

Veelgestelde vragen

Is A3 altijd groot genoeg voor een historische kaart?

Nee, dat hangt af van de afmetingen van de kaart en het scanvlak van het exacte model. Vergelijk beide zijden, inclusief de randen die u wilt bewaren; Plustek vermeldt voor de OpticSlim 1180 maximaal 297 × 431,8 mm. Voor grotere originelen is een andere opnamewerkwijze nodig.

Hoe beginnen vrijwilligers met kwetsbare kaarten?

Beoordeel eerst de materiële conditie en spreek afspraken over hantering af. Het Nationaal Archief beschrijft inspectie van materiaal vóór digitalisering; die archiefpraktijk is geen wettelijke eis voor iedere vereniging. Plaats een kwetsbaar origineel niet op glas als dat niet verantwoord is.

Moeten scans van historische kaarten als TIFF of PDF worden bewaard?

Kies het bestandsformaat op basis van het doel van de groep en controleer wat het exacte model en de software kunnen opslaan. De Epson Expression 13000XL vermeldt onder meer TIFF en PDF/A, maar Epson markeert dit model op de Nederlandse productpagina als stopgezet. De richtlijnen van Metamorfoze gelden voor het eigen programma en zijn niet automatisch verplicht voor een verenigingsproject.

Hoe controleer ik of een scanner met onze computers werkt?

Controleer de stuurprogramma's voor de computers die vrijwilligers daadwerkelijk gebruiken en test de gewenste scanuitvoer. VIISAN beschrijft voor de VF3120 ondersteuning via macOS Image Capture; controleer de exacte combinatie van computer, stuurprogramma en werkwijze.

Mogen we iedere gescande historische kaart online zetten?

Nee, beoordeel eerst de rechten op de specifieke kaart en scan. De Rijksoverheid onderscheidt een thuiskopie voor eigen gebruik van verspreiding of openbaarmaking van beschermd werk. Voor scans van het Nationaal Archief geldt vrij hergebruik volgens het archief alleen wanneer de betreffende afbeelding een downloadknop én de markering ‘Publiek domein’ of ‘CC0’ heeft; dit zegt niets over kaarten uit andere collecties.